Η ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΩΝ ΣΕΛΤΖΟΥΚΩΝ ΣΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ

Οἱ πρῶ­τοι Τοῦρ­κοι ποὺ κά­νουν τὴν ἐμ­φά­νι­σή τους στὴν ἱ­στο­ρί­α εἶ­ναι οἱ Σελ­τζού­κοι, ποὺ πῆ­ραν τὸ ὄ­νο­μά τους ἀ­πὸ τὸν γε­νάρ­χη τους, Σελ­τζούκ. Αὐ­τοὶ ἦ­ταν μι­ὰ πο­λυ­άν­θρω­πη καὶ πο­λε­μι­κὰ δρα­στή­ρι­α νο­μα­δι­κὴ φυ­λὴ ποὺ κα­τοι­κοῦ­σε ἀρ­χι­κῶς στὶς στέπ­πες τὶς Κεν­τρι­κῆς Ἀ­σί­ας, πί­σω ἀ­πὸ τὸ φυ­σι­κὸ σύ­νο­ρο τοῦ πο­τα­μοῦ Ὤ­ξου, ση­με­ρι­νὸ Ἀ­μοὺ Ντά­ρυ­α. Ἀλ­λὰ ἂς ἀ­φή­σω κα­τὰ μέ­ρος τὴ γε­ω­γρα­φί­α καὶ ἂς εἰ­σέλ­θω στὰ κα­θαυ­τὸ ἱ­στο­ρι­κὰ γε­γο­νό­τα.

Τὸ 1029 μ.Χ. (τὸ 1030 κα­τὰ τὸν Σκυ­λί­τζη) συ­νε­τε­λέ­σθη ἕ­να γε­γο­νὸς ποὺ με­τέ­τρε­ψε τοὺς Σελ­τζού­κους Τούρ­κους ἀ­πὸ πε­ρι­πλα­νώ­με­νους νο­μά­δες σὲ κύ­ρι­ους μι­ᾶς ἀ­πέ­ραν­της καὶ πο­λὺ κα­λὰ ὀρ­γα­νω­μέ­νης αὐ­το­κρα­το­ρί­ας, ἡ μά­χη τοῦ Ἰ­σπα­χᾶν. Πῶς ὅ­μως φτά­σα­με ὡς ἐ­κεῖ;

Ὁ Πέρ­σης Γαζ­να­βί­δη­ς[1] Σουλ­τά­νος τοῦ Χο­ρα­σᾶν, κά­που στὰ ση­με­ρι­νὰ Ἰ­ρᾶν καὶ Ἰ­ράκ, εἶ­χε ἐμ­πλα­κεῖ σὲ πό­λε­μο μὲ τοὺς Σα­ρα­κη­νοὺς τοῦ Ἀ­ρα­βι­κοῦ Χα­λι­φά­του τῆς Βα­γδά­της στὰ δυ­τι­κά του σύ­νο­ρα καὶ μὲ τοὺς Ἰν­δοὺς τῆς Πεν­τα­πο­τα­μί­ας(Πα­κι­στᾶν) στὰ ἀ­να­το­λι­κά του. Ὅ­πως γί­νε­ται εὐ­κό­λως ἀν­τι­λη­πτό, βρέ­θη­κε σὲ δύ­σκο­λη θέ­ση. Γι’ αὐ­τὸ ζή­τη­σε ἐ­πει­γόν­τως ἀ­πὸ τὸν Τοῦρ­κο Χά­νο τῆς Ὑ­πε­ρω­ξι­α­νῆς(Τουρ­κε­στᾶν) νὰ τοῦ ἀ­πο­στεί­λει 3000 Τούρ­κους μι­σθο­φό­ρους ἱπ­πεῖς μὲ ἀν­τάλ­λαγ­μα πλού­σι­α δῶ­ρα, ὅ­πως συ­νη­θι­ζό­ταν. Αὐ­τὸς δέ­χθη­κε. Ἐ­πι­κε­φα­λῆς αὐ­τοῦ του μι­κροῦ ἀλ­λὰ ἀ­ξι­ό­μα­χου σώ­μα­τος ἱπ­πέ­ων ἦ­το ὁ Το­γροὺλ Μπέ­ης, ἐγ­γο­νὸς τοῦ Σελ­τζούκ. «…τὴ στιγ­μὴ ἀ­κρι­βῶς ποῦ οἱ 3000 φη­μι­σμέ­νοι ἔ­φιπ­ποι Τοῦρ­κοι το­ξό­τες πο­λε­μι­στὲς δι­έ­σχι­ζαν τὴ φυ­λασ­σό­με­νη δι­ά­βα­ση τοῦ πο­τα­μοῦ Ὤ­ξου[…]ἕ­να νέ­ο κε­φά­λαι­ο τῆς Παγ­κό­σμι­ας ἱ­στο­ρί­ας ἄρ­χι­σε νὰ γρά­φε­ται.»[1]

Ἡ συμ­μα­χί­α στὴν ἀρ­χὴ εἶ­χε ἀ­πο­φέ­ρει τοὺς καρ­ποὺς ποὺ ἤ­θε­λε ὁ Πέρ­σης Σουλ­τά­νος τοῦ Χο­ρα­σᾶν. Οἱ Τοῦρ­κοι ἱπ­πεῖς σά­ρω­σαν τὸ στρα­τὸ τῶν Σα­ρα­κη­νῶν τῆς Βα­γδά­της. Ἀρ­νή­θη­καν, ὅ­μως, ν’ ἀ­κο­λου­θή­σουν τὸν Πέρ­ση Σουλ­τά­νο καὶ κα­τὰ τῶν Ἰν­δῶν ἀ­παι­τών­τας νὰ πα­ρα­μεί­νουν κον­τὰ στὸν πο­τα­μὸ Ὦ­ξο, δί­πλα στοὺς ὁ­μο­φύ­λους τους. Ὡς ἦ­ταν φυ­σι­κὸ ὁ Σουλ­τά­νος ἀ­πο­φά­σι­σε νὰ τοὺς ἐ­ξον­τώ­σει γιὰ τὴν ἀ­πει­θαρ­χί­α ποὺ ἐ­πέ­δει­ξαν καὶ γιὰ τὴ μὴ τή­ρη­ση τῆς συ­να­φθεί­σης με­τα­ξὺ τῶν συμ­φω­νί­ας. Οἱ Τοῦρ­κοι γιὰ ν’ ἀ­πο­φύ­γουν τὴ συν­τρι­βὴ σὲ μι­ὰ κα­τὰ μέ­τω­πο σύγ­κρου­ση κα­τέ­φυ­γαν στὴν Καρ­βω­νί­τι­δα ἔ­ρη­μο, τὴν ὁ­ποί­α χρη­σι­μο­ποι­οῦ­σαν ὡς ὁρ­μη­τή­ρι­ο γιὰ νὰ λε­η­λα­τοῦν τὸ ἐ­σω­τε­ρι­κὸ τοῦ Περ­σι­κοῦ (Γαζ­να­βι­δι­κοῦ) κρά­τους.

Ὁ Σουλ­τά­νος κί­νη­σε ἐ­ναν­τί­ον τοὺς 20000 ἄν­τρες, θέ­τον­τας ἐ­πι­κε­φα­λεῖς δέ­κα ἐκ τῶν καλ­λί­τε­ρων στρα­τη­γῶν. Αὐ­τοὶ στρα­το­πέ­δευ­σαν στὴν εἴ­σο­δο τῆς ἐ­ρή­μου, ὅ­που καὶ δέ­χτη­καν τὴν αἰφ­νι­δι­α­στι­κὴ ἐ­πί­θε­ση τῶν Τούρ­κων κα­τὰ τὴ δι­άρ­κει­α τῆς νύ­κτας μ’ ἀ­πο­τέ­λε­σμα νὰ τρα­ποῦν σὲ φυ­γὴ ἀ­φή­νον­τας πλού­σι­α λεί­α στοὺς Τούρ­κους. Μὲ αὐ­τὴ τοὺς τὴ νί­κη οἱ Τοῦρ­κοι ἀ­πέ­κτη­σαν με­γά­λη φή­μη καὶ ἄρ­χι­σαν νὰ συγ­κεν­τρώ­νουν γύ­ρω τους λο­γὴς τυ­χο­δι­ῶ­κτες καὶ ἀ­πό­κλη­ρους μὲ τοὺς ὁ­ποί­ους πύ­κνω­σαν τὶς γραμ­μές τους. «…σὲ πο­λὺ μι­κρὸ χρο­νι­κὸ δι­ά­στη­μα ἡ δύ­να­μή τους αὐ­ξή­θη­κε τό­σο, ποὺ ἔ­φθα­σε νὰ ἀ­ριθ­μεῖ γύ­ρω στὶς 50000.»[1]

Ὁ Σουλ­τά­νος βλέ­πον­τας τὴ συ­νε­χό­με­νη αὔ­ξη­ση τῶν Τουρ­κι­κῶν δυ­νά­με­ων ἐ­ξε­στρά­τευ­σε ἐ­ναν­τί­ον τους. Οἱ δύ­ο στρα­τοὶ συ­ναν­τή­θη­καν στὴν ἔ­ρη­μο τοῦ Ἰ­σπα­χᾶν. Ἡ σύγ­κρου­ση ἦ­το τρο­μα­κτι­κή. Μὲ πεῖ­σμα δι­εκ­δι­κοῦ­σαν τὴ νί­κη οἱ δύ­ο ἀν­τί­πα­λοι, ἀλ­λὰ πα­ρὰ τὴ σα­φῆ ἀ­ριθ­μη­τι­κὴ ὑ­πε­ρο­χὴ τοῦ Σουλ­τά­νου ἡ μά­χη πα­ρέ­με­νε ἀμ­φίρ­ρο­πη γιὰ πολ­λὲς ὧ­ρες. «…τὴ λύ­ση τοῦ συ­νε­χι­ζό­με­νου δρά­μα­τος, ἀ­νέ­λα­βε νὰ δώ­σει ἀ­πρό­σκλη­τη ἡ μοῖ­ρα. Σὲ κά­ποια στιγ­μὴ ποὺ ὁ Σουλ­τά­νος Μαχ­μοὺτ πε­ρι­έ­τρε­χε ἔ­φιπ­πος τὶς τά­ξεις τοῦ στρα­τοῦ του ἐν­θαρ­ρύ­νον­τας τοὺς μα­χη­τές, γλύ­στρη­σε τὸ ἄ­λο­γό του, καὶ πέ­φτον­τας στὸ ἔ­δα­φος μὲ ὁρ­μή, ἔ­σπα­σε τὸν τρά­χη­λο βρί­σκον­τας ἀ­κα­ρι­αῖ­ο θά­να­το(!). […] Οἱ ὀ­πα­δοί του […] ἔ­χα­σαν τὸ θάρ­ρος τους, δι­έ­κο­ψαν ἀ­μέ­σως τὸν ἀ­γῶ­να, καί, προ­σχω­ρών­τας στὸν νι­κη­τή, ἀ­να­γό­ρευ­σαν τὸν Το­γροὺλ Μπέ­η Σουλ­τά­νο τῆς Περ­σί­ας…»!!![1]

Ὅ­πως ἦ­ταν φυ­σι­κὸ ἡ πρώ­τη κί­νη­ση τοῦ νέ­ου Σουλ­τά­νου ἦ­ταν νὰ προ­σκα­λέ­σει τοὺς ὁ­μο­φύ­λους του Σελ­τζού­κου­ς[1] νὰ ἐγ­κα­τα­στα­θοῦν μα­ζι­κὰ στὴν Περ­σί­α. Μὲ τὴ βο­ή­θει­α αὐ­τῶν τῶν νο­μά­δων, οἱ ὁ­ποῖ­οι εἶ­χαν πρὸ πολ­λοῦ ἐ­ξισ­λα­μι­σθεῖ ἐγ­κα­τα­λεί­πον­τας τὴν προ­γο­νι­κή τους λα­τρεί­α, ὁ Το­γροὺλ Μπέ­ης ὑ­πέ­τα­ξε τοὺς ἰ­θα­γε­νεῖς Πέρ­σες καὶ Ἄ­ρα­βες, ἀ­πὸ τοὺς ὁ­ποί­ους ἀ­φαί­ρε­σε κά­θε ἐ­ξου­σί­α καὶ τὴ με­τα­βί­βα­σε στοὺς Σελ­τζού­κους, οἱ ὁ­ποῖ­οι καὶ ἔ­γι­ναν οἱ ἀ­πό­λυ­τοι κύ­ρι­οι τῆς Περ­σί­ας.[1]

Ἔ­τσι ἐ­νε­φα­νί­σθη­σαν λοι­πὸν στὸ ἱ­στο­ρι­κὸ προ­σκή­νι­ο οἱ Τοῦρ­κοι, γιὰ νὰ ἀ­πο­τε­λέ­σουν τὰ ἀ­μέ­σως ἑ­πό­με­να χρό­νι­α τὸν πι­ὸ ἐ­πι­κίν­δυ­νο ἐ­χθρὸ τῆς Βυ­ζαν­τι­νῆς Αὐ­το­κρα­το­ρί­ας…

Πα­να­γι­ώ­της Φού­κας

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Νι­κό­λα­ου Τσάγ­γα Μαν­τζι­κὲρτ Ἡ ἀρ­χὴ τοῦ τέ­λους τοῦ με­σαι­ω­νι­κοῦ Ἑλ­λη­νι­σμοῦ ΓΚΟΒΟΣΤΗΣ Ἀ­θῆ­να 1997

Ἰ­ω­άν­νου Σκυ­λί­τζη Σύ­νο­ψη Ἱ­στο­ρι­ῶν

Μι­χα­ὴλ Ἀτ­τα­λει­ά­του Ἱ­στο­ρί­α ΚΑΝΑΚΗΣ Ἀ­θῆ­να 1996

Μι­χα­ὴλ Ψελ­λοῦ Χρο­νο­γρα­φί­α ΚΑΝΑΚΗΣ Ἀ­θῆ­να 1996

Ἀ­πο­στό­λου Καρ­πό­ζη­λου Βυ­ζαν­τι­νοὶ Ἱ­στο­ρι­κοὶ καὶ Χρο­νο­γρά­φοι ΚΑΝΑΚΗΣ Ἀ­θῆ­να 2002

Georg Ostrogorsky Ἱ­στο­ρί­α τοῦ Βυ­ζαν­τι­νοῦ Κρά­τους Ἱ­στο­ρι­κὲς ἐκ­δό­σεις Στέφ. Δ. Βα­σι­λό­που­λου Ἀ­θῆ­να 2002

THE CAMBRIDGE MEDIEVAL HISTORY – VOLUME IV THE BYZANTINE EMPIRE – PART I BYZANTIUM AND ITS NEIGHBOURS – EDITED BY J. M. HUSSEY WITH THE EDITORIAL ASSISTANCE OF D. M. NICOL AND G. COWAN.

Βλα­σί­ου Ἰ­ω. Φει­δὰ Βυ­ζάν­τι­ο Ἀ­θῆ­ναι 1997

Σα­ράν­του Ι. Καρ­γά­κου Ἱ­στο­ρί­α τοῦ Ἑλ­λη­νι­κοῦ Κό­σμου καὶ τοῦ Μεί­ζο­νος Χώ­ρου Gutenberg Ἀ­θῆ­να 2005